Efe Murad [2017] New Trends in Contemporary Turkish Poetry (2003–2010)

VISUALITY, NON-AGENCY AND FOUND FOOTAGE IN HEVES:
New Trends in Contemporary Turkish Poetry (2003–2010)

Efe Murad – September 16, 2017

*

there was the obscurantist poetry that was purported by Murat Üstübal and Bülent Keçeli. Their primary influence was Mustafa Irgat, a long-forgotten poet and cinephile from the 70s, who rarely published any of his overworked poems, which he extensively revised and rewrote for at least a couple of decades.

Bülent Keçeli'den ''Şiir Devletin Değil Şairlerin Dağarcığındadır''

Şiir Devletin Değil Şairlerin Dağarcığındadır

Bülent Keçeli

Bir kısır döngünün içeriğinde yaşarız devletle, bazen şairler de bu kısır döngüye dahil olabilir. Günümüzde çokça dahil olmuşlardır. Şiirin muhafazakârlaşması, yerinde sayması, bir ilericilik sancısını taşımaması “şiirin devletleşmesi” sorununu doğurmuştur. Şairlerin devletin bir elemanı kılınmaya çalışılması, merkezileştirilmesi bir sorun olarak yamacımızda durur. Devlet merkezileştirme aygıtlarıyla ki bu aygıtlar organizasyonu görünmez kılan da aygıtlardır, bazı zihinsel manevraların etkisiyle şairleri etkisi altına alır. Şairin bir bağı yoktur görünümde, oysa eklemlerinden bağlanmıştır devlet aygıtının kollarına, işte burada sağlıklı bir okuma yapmak ne kadar mümkündür ona bakmamız gerekiyor.

Devletin aygıtları çoktur; ama belirsiz değildir. Bu çokluk dağıtılmış olsa da hiyerarşi nedeniyle çalışma düzeni belli olduğundan şairlerin bu sisteme doğallıkla ayak uydurması zordur. Şair radikal atom gibi dolanmak ister sistemin içeriğinde, dolaşım serbest olmalıdır. Kıstırılmak istenen istekleri dinlenmeyen diyebiliriz ki şairlerdir. Devlet kendi organizasyonunu ileriye taşımak, korumak ve tarihsel kılmak ister, akıla dayandırarak elbette, şairin akılla işi bilindik uygulama şeklinde değildir. Organizasyon akıl dışında olduğundan şairi kabul etmez, merkez oluşturarak kendisinin “aurasında” taşımak ister şairi. Şair için burdan kaçış kaçınılmazdır. Devlet ayrıca bilindik sistemini çok çabuk değiştirecek sistematiğe göre kurgulanmamıştır. Sistemini kalıcı ve kılıcı işletir. Şairse ona karşı koymak içgüdüsüyle doludur. Bu etki-tepki meselesini ister istemez doğurur. Şairle devlet arasında bir mesele vardır kısacası. Mesele çözülebilecek veya uzlaşabilecek bir mesele değildir.

Mustafa Irgat Şiirinde

Devlet Zihnine Karşılık Ters İmge

Şiirin devletten yana bir tavrı olamaz sistem karşıtıdır o. Devlet her şeyi yerli yerine oturtmak isterken şiiri de belirlediği yere doğru sürüklemek ister. Sürüklenmede bu akıntıya karşı çıkan şairlerden biridir Mustafa Irgat. Şair zihnini çalıştırarak devletin dağarcığını zorlar, galip gelemez ki kesin yenilir; fakat zayiatı verir. Zayiat akla dair zayiatlardandır. Modern dünyada her şeyin karşılığı akıl olagelirken ki bu devlette de böyledir. Mustafa Irgat gibi bir şairde bu aklın üstüne çıkmayı gerektirir. Her şeyi çözen modern dünyanın aklı Mustafa Irgat şiirinde yer alan dize kurulumları ve imge seçimleriyle devlet aklının üstünde kalır. Böylece şair umursamazlık belirliliğine atılır devlet tarafından, onu bilinmez ve görünmez bir yere aktarmaktır devletin aklı oysa, ifade! oluşmuş devrim provası gerçekleşmiştir.

Ailesi de devletin ailesi olan Irgat (Mina Urgan ve Cahit Irgat’ın çocukları) Anadolulu olamama sancısını her zaman içinde taşımıştır. İkinci Yeniden taşıdığı şiirsel anlatımın “nasıllığında neyi” anlatmıştır aslında, ne dediğimiz şiirin kelimeye dayanan yapısının, daha doğrusu devrimsel yapısının devinim kazanan yönünü çözmesidir. Bunun karşılığında yalnızlık kalır şaire, şiirsel yalnızlık zira “İkinci Yeni” ve Ece Ayhan’dan aldığı bayrağı modern bir kabulde taşımaz, taşıyamaz. Sinemaya inancını sorgular şiirle, sinemanın uzlaşan yanlarını sorgular, projelere inanmaz, moderne inanmaz aslında. Kurucu felsefeye inanmaz, bu anarşist bir inanmazlık maskesinde değildir. Popüler de kılınmaz bu mantıkta şair, pek umurunda da değildir zaten. İntibak etmez, iştirak etmez, tam şiir kimliğidir bu katıksız, durum devletin istediği bir profil değildir. Şair kimliği intibak etmezken şiir bir adım önde davranır ve şairi asıl sürükleyen şiiridir.

Şiirin bir ara yüzü yoktur. Direk davranır ve bir devrimci edasından çok, devrimin ruhunu yansıtır. Bir devrimci prototipi arayanlar yanılır, geniş zamanlara yayılmış devrimcidir.

Ücra şair ve yazarı Sinan Ulakcı’nın deyimiyle Ece Ayhan’ı anonimleştiren bir şairdir, onu şiir tarihine mal edendir. Ece Ayhan’ı sanat tarihine ve şiir tarihine mal edendir. Mustafa Irgat şiiri ortaya çıkmasaydı Ece Ayhan hâlâ belirsizliğini sürdürecekti. Mustafa Irgat belirsizlik bayrağını eline almıştır. Belirsizlik denen şey aslında imge adına gerçekleştirilen bir devrimdir. Ece Ayhan’ın belirsizliğini sürdürmesi demek İkinci Yeninin öncü vasfını zedeleyecek bir durumunda ortaya çıkmasına neden olacaktı. İkinci Yeni hesaplaşması daha da gecikecekti. Mustafa Irgat bu yönüyle “ikibinci yeninin” de önünü açmıştır.

Murat Üstübal Şiirinde Devlet Tarihselliğinin

Monotopik İlkelliğini Çözüş

İkibinlerin canlı şairlerindendir Murat Üstübal, teknik yanı kuvvetli bir can vermiştir şiire. Devletin popüler kılamayacağı, bunu denemeyeceği bir şairdir. Devlet popüler kılıp merkezileştiremeyeceği şairi çıkmaz kılar ve onu sistem dışı ilân eder, bunu ayrıca deklare etmez. Bu yönüyle devlet tarihine de katmak istemez bu tür sistem dışı davranan şairi, ne kadar merkezileşirse o kadar yaklaştırır. Bilinç içi tanımaz şairi, bilinç dışı tanımlar ve bunun üstünde dilediğinde resmileştirir, dilediğinde gayri resmî kılma ise gerçek şiir tarihinin alanındadır, gayri resmî kılma tarih yazımının gayri resmî alanında gerçekleşir.

Böyle bir şiirin içeriğini yaratmıştır, Murat Üstübal. Gramatiği iyi bilmesi ve çözmesi aslında resmî tarih söyleminin de çözülmesi aşamasıdır ayrıca. Üstünkörü her incelemede klâsik şiir tarihi açısından bakıldığında, kaba, çıkımsız bir dil üzerine inşa edildiği düşünülen bir şiirsellikle karşılaşılabilir. Fakat resmî tarih söyleminin devlet egemen söylemi açısından bakıldığında, fark edilecek şey bu egemen söyleme düpedüz kafa tutan ve onu saymayan bir dil söylemiyle, aslında inşasıyla karşı karşıya olduğumuzdur. Özellikle modern dünyanın devleti açıkta, kuşkuda hiçbir yapı bırakmamak isterken Murat Üstübal şiirinde her şeyi kuşkuya taşımak zorunda kalır.

Söyleme karşı çıkmak, yani tarihe karşı çıkmak, devletin en önemli enstrümanlarından birine karşı çıkmaktır. Devletin ve onun yerleşikliğinin manzumesi tarihsel söylem lafzına karşı dil üretmek bir anlamda hiçlik - yokluk karşıtlığını mistik anlamda direnç noktası ilân etmektir.

Bu anlamda Murat Üstübal şiirinde egemen söylemin tavrı, çürütülmek maksadıyla dil oluşturulur. Kuşku şiirsel söylemin de modernden payını, hissesini almasıdır. Murat Üstübal şiirinde bununla karşılaşmayan sistem (devlet) şiiri bir şekilde egemen söyleme inceletmek de istemez. Aslında bu incelemenin yeterli olmayacağını da bildiği için boş geçer. Boş geçilen her aşamada bu tür şiirsel yapıların söyleme zayiat verdiği tarihsel söylemin içinin boşalmasıyla anlaşılır. Şiirin inceleme aşamalarının her biri bir resmî söylem basamağını iptal etmesiyle sonuçlanabilir.

Bu iki şairinde şiirsel okumalarıyla devletin resmî söyleminin boşa düştüğü, zamanla pörsüyeceği başka bir yazının konusu olmayı derinden hak ediyor.

(Karagöz, sayı 13, Ekim-Kasım-Aralık 2010)

Murat Üstübal'a yazıyı ulaştırdığı için teşekkür ederiz.

Murat Üstübal'in yeni kitabi "Dirim Kurgu"

Sayfaya sayısız katkıda bulunmuş Murat Üstübal'ın yeni kitabı:

Şiir, tekil söylemlerin elitleştirici yanını ortaya koyan bir üst-dile değil, bir başka- dil yaratımına tekabül eder. Hatta dilin yalnızca bir karşı çıkış olmadığı, anarşist söylemsel yanının yeniden yapma ve zenginleştirme adına varolduğu söylenirken şiirin karşı-dil olarak tariflenmesine de belli ölçülerde karşı çıkılır. Yani bir diyalektik karşı çıkış, varolan bir göstergenin karşısına verili başka bir göstergeyi çıkarmayı vaat ettiği için varlığın heterojen evrelerini ihmal etme riskini taşır. Her tekil söylem heterojen ve iç içe geçmiş kozmopolit yapıların o an içindeki görüntüsüdür. Dolayısıyla tekil söylemler karşı çıkışları olsa bile onu mutlaklaştıramayacak kadar farklı tipte süreçleri ortaya döken yaratıcı söylemlerdir.

Bir anlamda, Foucaultcu heterotopya, Deleuzecü yersizyurtsuzlaşma ile köksap (rhizom) ve Derridacı yapısöküm sadece felsefi aşkınlaştırıcı yapılar olmaktan çıkıp tekil olanın tekilliğinin içeriğini sorgulayan, o tekilliğin ötekiyle ilişkisini ve bağlamını ortaya çıkarmaya soyunan, çoğulluğun da tekilliğin keşfiyle mümkün olduğunu düşünen içkin-aşkın arasındaki varlıksal anlara bir gönderme niteliği taşır. Diyalektiğin ikili yapıları yerine çoğul yapıların çoğul bir düzenek içinde çoğul bir ilişkilenme, gerilim ve bağıntıya girdiği polilektik yeni bir yapı oluşur böylece.

Şiirin belirli yapılara hapsedilmesini diriliğinin önündeki en büyük engel olarak gören Murat Üstübal’ın dizge dışı poetika arayışını yansıtan Dirim Kurgu günümüz Türk şiirindeki arayışların önemli bir boyutunu oluşturmaktadır.

idefix

Murat Üstübal'dan ''TEMSİL EDİLEMEYEN’E...'' yazısı

TEMSİL EDİLEMEYEN’E TESLİM EDİLEMEYEN: MUSTAFA IRGAT

 Şiir için ‘had’ olarak belirlenen temsili bir im politikası varsa eğer bunun ç’imlenmesi karşısında uçlaşan bir poetica’nın sonsuzda var olması olanağı şimdi’de var olması anlamına gelir. Ç’imlenen im, imsilerin çoğul hareketinde sökün eden uç veren şiirin uç-imidir artık. İmsiler, sınırı aşıp dizge-dışı, dizge-üstü ve dizge-çatlağı olanağında üşüşürler patafiziğin alansızlığına. İç-veren uç-alan mekânsızlığında ve iç-aşan uç-kalan zamansızlığında dikine gelenekselleşen imsiler evreninin dağınık parlaklıkları olarak sönerler şiirin içinde.

 Kendi soluğuna bile yabancılaşan şiir’imsi, dasein’ının yersizyurtsuzlaştığı yersiz bir keyf ve yurtsuz bir sıcaklığın aranışında canlanır eşgüdülü şiir’imsi yaverini bulduğunda. İmsi, kalıplaştırdığı imler bütününün estetik bir impulsla parçalanışına hem neden hem de sonuç olur. Neden-sonuç ilişkisizliği bu süreçlerin tümüne de katılmasından ileri gelir. İleri geri konuşan imsi katıla katıla yıkar dizgeyi boşu boşuna. Boşluğunu boşaltıp dolduran birik’im yeni ailesidir onun. Gizemli ailesi ve aile içi yasalar düzlemini oluşturmadan iç depresyonuna yenilir yutulur hale gelir. Ailevi imleri sıcaklığına bile kavuşamadan parçalanırlar ki ‘aile parçalanışı’ mevzu bile edilmez ve kendisine çekil emri verilmez. ‘Muamma’ kendini açmış, projesini sunduktan sonra, kendiliğinden kendi içimine çekilmiştir.

 Tanrıdan olmayan bir revanın anısı ten karalar ve karaladığı alaşımları saflığının özgürlüğüyle kirlenir. Kirlenişi hem iyiyi hem de kötüyü buran bir saflığın kimyasıdır. Ama inorganik olduğu kadar organik kimyasının da ölümüne can katan bir cansızlığın imsi k’im’sesidir. Kül karılı bir yıldızın kıblesine ayarlı yönü estetiğin içini dışına çeviren bir toz-tabutun kekremsi şiirinin gününü gün eder dizge-dışılığıyla. Ve her devinişinde riskine revnak kala griliğini çözer ve en sonunda göz alıcılığıyla iç’ime dökülür. Fethedilen vaatler, vaat edilen fetihlere dönüşür. İşte o an göz alıcılığın efendisi kölesini fetheden duyar-şiirini okumaya başlar duyarlılığın yar’ına.

 Pürdikkat kesilen yürek tutkusunun bedelini açıklığıyla öder. Tutkusunun pürlüğü açıklığın hürlüğünden kaynaklanan bir esinle açımlanır. Tabansızlığı ve zeminsizliği adet edinen tutku, tumturaklı ve oturaklı bir durağın sesine soyunur. Söylem içi kalışından sosyal isteğini sınırlayarak sıyrılır. Söz’ünü ve töz’ünü kesen insanlar içre önce bireyinden uzaklaşır ardından rey’ini kendine atan anlayışın tanımladığı kendi’nden. Özezerliğinin iradesi her şeye karşı duran imsilerini bir tufandan korumak için tekhne’ye almış ve batırmıştır. Ama bundan az önce vaat edilen umut ve aşk dizge dışılığıyla yazıklanmaların eğriliğini asıl olana sarıp sarmalamıştır. Tohumlarının çatlayışı ile im bir dolunayın med cezirinde akışkanlaşan suyun derinliğine kapılır gider. İşte azığın sırta dayanan fazlalığı imin dizge dışı olan yeni bir dizge umudunu saçar anlamsızlığın demine. Dolunay dokunulmazlığı geril’im yaratan şiir’imsi suretini aynaya düşürdüğünde bir kaygı ekranının ironisine bürünür dili. Aynanın sırrına eren arkasızlık alanında adsız sansız bir ayna hayali ile aynayı parçalar. Bu kırık döküklüğün yankıları es ritminde gri hücrelerin ücra bir alanına ulaşır. Bakir bir ücralığın şaşkınlığı katı soyar yaşamı. Lime lime dökülen duyarlık hiç görmediği ve ummadığı yeni bir kendiliğindenliğin sırrını aşırtır tüm bilgeliğinin ve bilgisinin dümdüz tümseğinden. Kendine yeni gelen kendiliği yüzleşir her seferinde yeniden kendisiyle. Ortak acıların yüz yüze baktığı bir gezegenin yüz yüze gelemeyen ardıl yokluklarının tutkusu benzeşmeyi sorgular. Ve fethedilen benzemezliğin uçluğu olur tekrar ve ikrarla. Zaten hem ölümlülük hem de ölümsüzlük söz konusudur hâlâ.

---

Murat Beye yazıyı ulaştırdığı için teşekkür ederiz.

Üstübal'dan Irgat'a Mektup

Erol Özyiğit'in hazırladığı Şairini Arayan Mektuplar'da (Dönence Yay.) Murat Üstübal'ın Mustafa Irgat'a mektubu 


OKU


Murat Üstübal'a katkıları için teşekkürler.

Murat Üstübal'dan ''Zaman Aşırı Irgat Dökümü''

Ücra'nın özel sayısındaki yazı.

OKU

Murat Üstübal'a katkısı için teşekkür ederiz.