Enis Batur'dan Mustafa'nın Sanat Dünyamız'a 'Bahçe' seçkileri

Arka Kapak dergisinin 19.4.2017 tarihli 19. sayısında yayınlanmış Enis Batur imzalı Bahçe Arkeolojisi yazısından

Mustafa Irgat’ın 1990’larda Sanat Dünyamız dergisi için hazırladığı, Türk şiirinden süzdüğü Bahçe konulu, izlekli şiirler de aynı gelişmeyi dile getiriyordu: Hâşim’den, Yahya Kemal’den başlayan; Tarancı, Tanpınar, Oktay Rifat’ta süren bir çizgi çekiyor çağdaş şiirimizde Bahçe; sonra da usul usul cılızlaşan bir su gibi günümüze doğru kayboluyor. Türk resminde, musikisinde de öyle: Ne Doğa, ne Ölüdoğa artık – yalnızca büyük bir duman yükseliyor yapıtlardan.

Sevin Okyay'dan ''Mustafa Irgat'ın 'Giz'li Resimleri'' (1993)

Sevin Okyay'ın Çiçek Dürbünü'ndeki yazısı Mustafa Irgat'ın 'Giz'li Resimleri [pdf]. Maalesef kitapta yazıların ilk yayınlanışlarına ait bilgi belirtilmemiş. Zannedersem Anons dergisinden, sayı 32 (Kasım 1993), sf. 21-22 [kaynak yazarı hatalı girilmiş muhtemelen].

Daha önce değinilere koymuştum, Milliyet arşivinden kötü ötesi birkaç resim fotoğrafı eldeki bu kadar malesef. Bir vakit bulup galerilerden dostlardan tabloların akıbetini öğrenmek gerek

30.9.93 tarihli Milliyet'te, sf.20: 66Kare Sergisi haberinden Irgat'ın resmi ve haberin metni:

Mehmet Can Akdağ'ın Mustafa Irgat'a şiiri

Sompla Ka 006'da yayınlandı, Murat Üstübal ulaştırdı.

bu ka-dar ko-lay sev-me-me-li ka-bur-ga-yı

huy-lan-dın mı yok ar-tık kut-sal eh-li-leş-tir

                                                    Mustafa Irgat’a

burun deliğimdeki gözüyaşlı tüy: stajyer huy

kabaremde kibrit kanardı kadavramda kabalist kaplan

darağacında kanatlarını öptüğüm o resesif kadın

kobayca yaşadığım ruhu muydu kül kelebeğin, farsça aşkı mı

layakıl uçtuğum ormanlarda nallanmış üstüm ki susturası yok

sevabım can teker. zehre dönerken atlarım, mum yağına elma çalar

melankolik bir melodramdır sonrası, öncesi ganjda batık                                                    

metanetsizlik rüyalandırır meczup hırkaları, maktu hilkate müşrik melekut

literatüre andıroit girilir, lakin nasıl liyakat sorgular, andıroid sorunsal

kadrajımda darı artığı façalı sfenks. kamarama sismograflar yağdırır çıkarcı ebleh

burun kemiğimdeki kült sinek: hipofizimin firavunu, agnostik ormanların gül torpili        

galoş kusuyor kalbim evrene neden, tayfasıyken nasalem gezegenin, galaksiler leş

yıkıntıları vazolayacaksa karınca, taygözünde filmlerime şerit çek, al nallarımı genleştir    

OKU (1989, ''Ait'siz''den)

AİT'SİZ KİMLİK KİTABI

MUSTAFA IRGAT

Suret Dönümünde

Bir İlk Dosya Dökümü

AİT'SİZ KİMLİK KİTABI

İçindekiler

9 • KİMİ "PARÇALAMALAR SİLSİLESİ" ŞİİRİMSİLER'İ
11 • Temsil Edilemeyen'e
12 • Had'
13 • Cam
15 • Pıhtı Canı
17 • Osiris Merdiveni
20 • Yaralı İyileştirici'ye Bir Mandıra Havası
21 • Yalılar Meseli
24 - (Hür) Şeref Bakanlığı'nın Bahçesinde, Eşref Saatinde, Ölüm Silerken İmzayı
30· Kam Makamı'na Krank Mili'nden Yol... Turgut Uyar'a
32 • Çentik
34 • Ters Nefeste Beklemek
42 • Bir Yedek Ebucehil Karpuzu'na Tırnak Yoluyla Mektup Kazıyor
44 • Sular İdaresi'nin Ordan Mancınıkçı Yummacaları
47- "Karıştım Başlamayana"
49 • Sazlı Damın Tıkırtı Almaz Kısa Türk Sinema Tarihi (Bütünlenmemiş)
51 • Aşk-ı Sünni
53 - Bugün Kilometre Taşları
55 - N. de Stael İçin Galata Köprüsü
56. Üst Üste (Bindirme) Çekilmiş (Dağar) Fotoğrafına İlişkin Mesafeli Mesel
58 • "Umut, Dizgelerin Ardında Yatan Gizil Şiddetindir"
60· Bir Mektup (1980)
61 • Bu "Şiir"in Başlığı Artık Çoktan Kayıplara Karışmış Bir Özel İsimdir
63 • Michiganlı Ölmüş Şair Theodore Roethke'yi Okurken Katlanan Sadelik: Kasım 1975
64· Gözdağı'na Karşı Gözdağı Şarkısı
67 • Ayrılık Şiiri
68 • Adam Anatomisi
70 • En Yüksek Yükseltilerin Birinden
71 • S. Dönüşü
73 • At Gözü
74 • Parçalanmış Minyatür
77 • Türk Motifi
79 • KİMİ SORULARA KİMİ YANITLAR
81 • Proje / Proje Konusundaki 6 Soruya Bir Melez Yanıt
84 • Atış Serbest Bir Soruşturma

YKY 1993 (Şiir serisinin 31. kitabı)
kapak deseni: Mithat Şen

Aşk-ı Sünni

AŞK-I SÜNNİ
"- Önündeki belki de vehimdir, hiç düşündün mü?"
"- Arkandaki sessiz felaketleri düşünüyorum..."

I
Ayşe kadın sultan erkek fasulye
yoğ'gun işçi o'nu yemekte ister;
dikişini dişiyle diker, şakur şükür
patron kâğıt altına polis çıkartma.

Köpekte de var, burnu solur ol-ata dizelerini:
Duygulu yayılmış ar-damardan tenasül kokusu
üstüne sade asker heykeli eken, zarar konumu.

Şiddeti kesip zort'u ağza verip konuşturmadıkça
havada katlanmış kıpkızıl ağan dil ölüyken ürür;
omuz kafesimden dünyaya düşük fırlamış minyatür.

II
"Histamine" budur, hormonu iş'te
salgısı süren idamlık gözenekte
göründükçe hayal ürünü sayılan
hep GÖZDEN sahnesinde
'biz henüz doğmadık'
kipi OTURAK biçiminde
[....................................] kemiklerin Mazdak bekçisine
kefeni dolayıp sırmasız dolaşmak cesaretiyle
"Bir denizden uzaklara çıldırmanın sevinci"—
Çentilmişin taşağı 'sanatlı insan'!
[...............................................]Kıpırdıyorsan,
Yi Nûn Sin kuyusuna
[...............................] indirilmeden önce
hadi, sök-dur şu kapı daraltma eylemini
kan, salya, safra, dalak ve deyi niyetine:

Yüzüne tutulan posta pulu, ayna! zarf yüklü kör doku:
Yüzünden atılan zar, lök! dönerek kor gözlü yüz dolu:

Yüzüne tutulan boya yüklü, gök! gül yüzlü kanser doku:

Yüzünden atılan körük, organ! koparak büzük gözlü dolu:

Yüzüne tutulan soyka, mülk! kıble kitap yüzlü gömük doku:

Yüzünden atılan alın, yazı! yanarak don gözlü dölüt dolu:

Söyle, içimizden dışardığımızı uzayda karşılayan söz "ne"?

1987

(Ait'siz Kimlik Kitabı, sf. 51-2)

not: metindeki "[...]"ler kitap formatındaki tertibe mütekabiliyet sağlanması amacıyla konulmuştur.

Michiganlı Ölmüş Şair Theodore Roethke'yi Okurken Katlanan Sadelik: Kasım 1975

MİCHİGANLI ÖLMÜŞ ŞAİR THEODORE ROETHKE'Yİ OKURKEN KATLANAN SADELİK: KASIM 1975


Bir düşe uyanıyorum ve ağırdan alıyorum şiddetimi,
Öfkemi bağırıyorum baskın getirilmiş işbu sevinçte,
Fakirlik içre öğreniyorum o gidilmesi gereken yeri.

Hissederek yaşarız. Burada bilinmesi gereken ne ki?
Oluşumu dinliyorum yakalarken sağırdan sağıra teni.
Bir düşe uyanıyorum ve ağırdan alıyorum şiddetimi.

Sizler güya birliktiniz yitik oğula, şimdi neredesiniz?
Cumhuriyet sahtesi gömük bilinç sizi! İliği kustum
Usançla ve giderken öğrendim o gidilmesi gereken yeri.

Tek şiir hayatı da yener, ama nitedir tabiatın sesçili?
Bir rüzgâr ağsın gözlerden rengârenk yıldızlı merdiveni;
O uyansın bir düşe yeniden ve ağırdan alsın şiddetini.

İşlek Maddenin ayrıksı mizahı yansır keskin imgelemde
Kokulu ayna ve sevdançin, öylece açık yeryüzünü al
Sonra safran kan kesmiş giderken öğren o gidilen yeri.

Söz söz değildir yetke küllenmedikçe. Bunu bilmeliydin.
Uzak düşen her sır düşmektedir. Ve nicel bize yakındır.
Bir düşe uyanıyorum ve ağırdan alıyorum şiddetimi.
Giderken öğreniyorum gidilmesi pek gereken o yeri.


(Ait'siz Kimlik Kitabı, sf.63)


«derkenar»
Theodore Roethke'nin (25 Mayıs 1908 Michigan - 1 Ağustos 1963 Washington) türkçedeki tek şiir kitabı Rüzgar için sözler : seçme şiirler, Yapı Kredi Yayınlarından, Ayşenur Güvenir çevirisiyle 1995'te yayınlandı.

Temsil Edilemeyen'e

TEMSİL EDİLEMEYEN'E

Soluğunu aileden birinin soluğunda duyduydu,

anısı ten kimya ve katran safra meleği uç-uç;
günü toz içre kaydırılan toprak tabut, -yönü
havzapol yerine geçmiş kuyruklu bir külyıldız
estikçe denizi yağan revnağa, yürü yâ kulu'm.

Arrrzuuuuuu tüneli açıkken çünkü, kurum es'inde
birbirini kesenlerden aslına dönemiyordu ülkem.
Ve yazıklanmanın kamburu karşı kıyıda kalmıştı;
sırtından dolunay bir sırt izleniyordu fazladan.

Beynin sessiz bir bölgesinin adı sanki ayna,
katı bir tabaka, kendini dümdüz aşırtmış
sayıyla kendimize gelelim diye, yüz yüze.

- "Hem ölümlülük ölümsüzlük söz konusu mu hâlâ?"

1991/93

(Ait'siz Kimlik Kitabı, sf.11)